Charlotte, küçük bir kız çocuğu iken kullandığı burun spreyine 23 yıldır bağımlı halde. Uzmanlar, bu durumun bir uyuşturucu bağımlılığı gibi ‘keyif verici’ bir etkisi olmadığını, ancak vücudun fiziksel olarak bu maddeye mecbur kaldığını söylüyor.
Charlotte, çocukken spreyi sıktığında burnunun tamamen açılmasının verdiği ‘taze nefes’ hissine bağlandığını söylüyor. Şimdi ise günde 8 kez sprey kullanıyor. Yanında spreyi olmadığında kalp çarpıntısı ve panik atak yaşıyor.
Charlotte, gece yarısı sprey bulabilmek için saatlerce araba sürdüğünü, şişeler bittiğinde içindeki son bir-iki damlayı birleştirmek için şişelerin kapaklarını dişleriyle koparttığını itiraf etti.
Bağımlılık arttı, geri dönüşü olmayan hasarlara yol açıyor
Öte yandan İngiltere'deki sağlık yetkilileri ve eczacılık birimleri, burun tıkanıklığını gidermek için kullanılan dekonjestan spreylere olan bağımlılığın arttığı ve bu durumun hava yollarında geri dönüşü olmayan hasarlara yol açabileceği konusunda acil bir uyarı yayınladı.
Özellikle soğuk algınlığı ve grip mevsiminde yaygın olarak kullanılan bu spreyler, yanlış kullanım sonucunda nefes alma sorunlarına ve hatta yüz deformasyonlarına kadar giden ciddi sonuçlar doğurabiliyor.
Bilimsel açıklama: Rebound (geri tepme) tıkanıklığı
Tıpta Rinitist Medikamentoza olarak bilinen 'rebound' (geri tepme) tıkanıklığı, dekonjestan burun spreylerinin uzun süreli kullanımı sonucu ortaya çıkıyor. Programa katılan Eczacı Sanjeev Panesar süreci şöyle özetledi:
“Sprey ilk kullanıldığında damarları büzerek iltihabı azaltır ve hava akışını artırır. 7 günden fazla kullanıldığında vücut bu duruma alışır ve aynı rahatlamayı sağlamak için daha fazla sprey ister. Sprey bırakıldığında vücut ‘aşırı tepki’ vererek damarları daha fazla genişletir ve daha fazla iltihap oluşturur. Bu da hastanın burnunun aslında sümük olmamasına rağmen tıkanık hissetmesine neden olur.”
Uzmanlar bu riskin yalnızca oksimetazolin ve ksilometazolin içeren dekonjestan spreyler için geçerli olduğunun; tuzlu su (serum fizyolojik) veya steroidli spreylerin bu tip bir bağımlılığa yol açmayacağının altını çiziyor.
İSTATİSTİKLERE TEHLİKENİN BOYUTU
Kraliyet Eczacılık Derneği (Royal Pharmaceutical Society-RPS) tarafından yapılan yeni bir araştırma, durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor:
- Eczacıların %60'ı, hastaların bu spreylerin uzun süre kullanılmaması gerektiğinden habersiz olduğunu düşünüyor.
- Kullanıcıların beşte biri, 7 günlük kullanım sınırını aşıyor. Kronik şişlik nedeniyle bazı hastalar nefes alma problemlerini çözmek için ameliyat olmak zorunda kalabiliyor.
- Charlotte, ilaç kutularının üzerinde "X günden fazla kullanmayın" yazdığını ancak "neden kullanılmaması gerektiğinin" (yani geri tepme tıkanıklığı riskinin) açıklanmadığını belirterek, uyarıların daha net olması gerektiğini savunuyor.
