KIŞLAKTA SESSİZ, BAHARDA TEHLİKELİ
Türkiye’de son yıllarda tarımsal üretimi tehdit eden kahverengi kokarca, kışlak döneminde sessizliğini korurken asıl riskin bahar aylarıyla birlikte ortaya çıkması bekleniyor. Uzmanlara göre kış boyunca ev, kömürlük, çatı arası ve depo gibi alanlarda gizlenen her bir kokarca, uygun koşullarda yaz aylarına kadar binlerce bireye ulaşabilen bir popülasyonun kaynağı olabiliyor.
Türkiye’de ilk kez 2017 yılında Doğu Karadeniz’de tespit edilen kahverengi kokarca, Artvin’in ardından kısa sürede Rize, Trabzon, Giresun ve Ordu başta olmak üzere Karadeniz Bölgesi’ne yayıldı. Son yıllarda Marmara ve İç Anadolu’da da görülmeye başlayan tür, özellikle fındık, mısır, sebze ve meyve üretiminde ciddi kayıplara yol açtı.
Kış aylarında “kışlak” olarak adlandırılan kapalı alanlarda hareketsiz halde bulunan kahverengi kokarca, havaların ısınmasıyla birlikte mart ayından itibaren yeniden doğaya çıkıyor. İlk yumurtlamada yaklaşık 80-90 yumurta bırakabilen zararlı, uygun çevresel koşullarda birkaç nesil içinde 10 bine varan birey sayısına ulaşabiliyor.
300’DEN FAZLA BİTKİ TÜRÜYLE BESLENİYOR
Özellikle fındık bahçelerinde bitkinin öz suyunu emerek ürün kaybına neden olan kahverengi kokarca, 300’den fazla bitki türüyle besleniyor. Tarım ürünleri için ciddi tehdit oluşturan böceğin yayılımını ve üremesini önlemek amacıyla biyolojik ve kimyasal mücadele yöntemleri birlikte uygulanıyor.
“ŞU AN KOKARCA BİTTİ GİBİ GÖZÜKÜYOR, ÇÜNKÜ UYUYOR”
Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürü İsa Kaplan, kahverengi kokarcaya yönelik yürütülen çalışmalarla ilgili bilgi verdi. Kaplan, bahçe ve orman kenarındaki köy evleri, yazlıklar, kömürlükler, depolar ile çatı aralarının kışlak döneminde mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini belirtti.
“Şu an kokarca bitti gibi gözüküyor, sesini çıkarmıyor. Çünkü uyuyor” diyen Kaplan, “Kışlaklardan çıkacak her bir kokarca bahar ve yaz aylarında 10 bin kokarcaya kadar çoğalabilir. Birinci yavrulamada 90 tane yumurta bırakıyor. O yavrular da yumurtlarsa yine 10 bin kokarca oluyor. Bu büyük bir sorun. Vatandaşlarımız bahçe ve orman kenarındaki kömürlük, yazlık ve köy evlerini kışın mutlaka ziyaret etmeli; çatı, kapı araları, hatta gardıroptaki kıyafetlerin ceplerini bile kontrol ederek kokarcayı imha etmeli. Her bir kokarca başımıza bela olabilir” dedi.
Önümüzdeki sezon için hazırlıkların tamamlandığını belirten Kaplan, “Feromon tuzaklarımızı, kimyasal ve biyosidal ürünlerimizi satın aldık. Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanımız Ahmet Metin Genç ile birlikte kışlakları ilaçladık, yeni sezonda da çalışmalar sürecek. Şu anda mücadele sırası vatandaşımızda. Lütfen evlerimizi temizleyelim. Havaların ısınmasına bağlı olarak mart ayından sonra kokarcalar dışarı çıkabilir. Geçen yıl bu süreç nisan-mayıs aylarında yaşandı. Havalar erken ısınırsa mart ayında sahaya inecekler” ifadelerini kullandı.
“MÜCADELEYİ KESİNTİSİZ SÜRDÜRMELİYİZ”
Geçtiğimiz yıl fındıktaki zararın don ve kuraklıktan kaynaklandığını ifade eden Kaplan, “2024 yılında 38 bin ton olan rekoltemiz, 2025 yılında 33 bin tona düştü. Bu kayıp don ve kuraklık nedeniyle yaşandı. Cumhurbaşkanlığımız bölgemize 96 milyon TL göndererek don zararını karşıladı. Kışın uzun sürmesi ve kokarcanın geç çoğalması nedeniyle beslenme dönemi fındığın sertleştiği zamana denk geldi ve büyük zarar oluşmadı. 2024 yılında yaklaşık yüzde 10 zarar vardı. Ancak 2026 yılında zarar vermeyecek anlamına gelmez. Daha büyük kayıplar yaşanabilir. Kokarcanın dünyada sebze ve meyveye verdiği zarar 70 milyar dolar seviyesinde. Bu mücadeleyi kesintisiz sürdürmemiz gerekiyor” dedi.
“ZİRAİ ZARARLILARLA MÜCADELE UZUN SOLUKLU”
Trabzon’da halk arasında “Drakula” olarak bilinen uzun antenli turunçgil böceğiyle de 5 yıldır mücadele edildiğini vurgulayan Kaplan, “Bakanlık olarak Maçka bölgesini 5 yıldır ilaçlıyoruz. Bu yıl da ödenek geldikten sonra ilaçlamaya devam edeceğiz. Mücadelede önemli yol aldık ancak zirai zararlılar genellikle uzun süreli baskılama ile kontrol altına alınabiliyor. Bu çok zararlı bir böcekti. Maçka’nın Esiroğlu bölgesinde tüm fındık ağaçlarını sökmek zorunda kaldık” diye konuştu.
