Türkiye’de düşen füzenin ardından, İsrail’in yakın müttefiki Azerbaycan, İran İHA’larıyla hedef alındı. Avrupa ülkeleri, İspanya’nın savaş karşıtı duruşuna rağmen, tartışmalı şekilde “yasadışı” olarak nitelendirdikleri savaşa adım adım dahil oluyor.
ABD ve İsrail, İran’da cumartesi gününden bu yana en az 1.045 kişinin hayatını kaybettiği saldırılarını sürdürüyor. Tahran ve Kerec’te patlamalar yaşanırken, İsrail savaş uçakları Lübnan’ın başkenti Beyrut’u da hedef aldı.
İRAN’DAN KARŞI SALDIRILAR
İran güçleri, İsrail’i ve ABD üslerine ev sahipliği yapan Körfez ülkelerini hedef almayı sürdürüyor. İran Devrim Muhafızları, Basra Körfezi’nin kuzeyinde Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD petrol tankerini hedef aldıklarını açıkladı.
IRAK SINIRINDA SİLAHLI EYLEMLER
Devrim Muhafızları, İran ve Irak’taki Kürt bölgelerine yönelik saldırıların ardından, Kuzey Irak’taki Kürt güçlerinin karargâhlarını hedef aldığını bildirdi. ABD ve İsrail basını önceki gün, Kürt milislerin İran içinde saldırıya başladığını iddia etmiş, ancak bu iddia Kürt gruplarca yalanlanmıştı.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Laricani, Irak’taki rejim muhalifi Kürt grupların sınırı geçerek savaşacağı iddiasına ilişkin, “Onlara hiçbir şekilde müsamaha göstermeyeceğiz” dedi.
AZERBAYCAN’DAN MİSİLLEME TEHDİDİ
Azerbaycan, Nahçıvan’a düzenlenen ve iki kişinin yaralandığı İHA saldırısından İran’ı sorumlu tutarak misilleme tehdidinde bulundu. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, “terör eylemi” olarak nitelediği saldırıya ilişkin, “Misilleme için orduya talimat verildi” dedi. Tahran yönetimi ise bu saldırının “İran’ı suçlamak için İsrail tarafından yapıldığını” öne sürdü.
TÜRKİYE VE NATO AÇIKLAMALARI
Tahran yönetimi, önceki gün NATO tarafından Türkiye hava sahasına girmeden imha edildiği bildirilen füzenin “İran tarafından fırlatılmadığını” açıkladı ve “Komşu ve dost Türkiye’nin egemenliğine saygı duyuyoruz” dedi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise füzenin Türkiye hava sahasına yönelmesi sonrası 5’inci maddenin devreye alınmasının gündemde olmadığını belirtti.
AVRUPA’DA ASKERİ HAREKETLİLİK
Avrupa başkentleri, ABD ve İsrail’in eylemlerinin uluslararası hukuka uygunluğu tartışmaları arasında Doğu Akdeniz’e savaş gemilerini gönderiyor. İtalya, İspanya, Fransa ve Hollanda bölgede üslerini güçlendiriyor. İngiltere Başbakanı Keir Starner, “Savaşa dahil olmayacağız” derken, Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius ordusunun bu savaşa katılmayacağını açıkladı.
AP’DE ABD-İSPANYA KRİZİ
İspanya Başbakanı Pedro Sanchez’in ABD’nin ülkedeki üsleri İran’a saldırmak için kullanmasına izin vermemesi iki ülke arasında krize yol açtı. Avrupa Parlamentosu’nda (AP) ise ABD Başkanı Donald Trump’ın İspanya’ya yönelik tehditleri görüşülmedi.
İRAN’DA SAVAŞ VE YENİ REKABETLER
Dr. Karabekir Akkoyunlu / Londra SOAS Üniversitesi
Savaşın seyri belirsiz. Trump’ın öngörülemezliği nedeniyle Amerika hem çatışmayı tırmandırabilir hem de ani ateşkes ilan edebilir. Kara savaşı ihtimali felaket olur; İran coğrafi olarak üç kat büyük ve 90 milyon nüfusa sahip.
Rejim değişikliği olasılığı düşük olsa da, bir kara savaşı ya da yüksek düzey hedeflemelerle ülke yönetilemez hale gelebilir. Hamaney’in öldürülmesi rejimi tek başına çökertmez; güç Ulusal Güvenlik Konseyi ve Devrim Muhafızları’na kayar. Bu süreçte Ali ve Sadık Laricani kardeşler kritik rol oynayabilir.
Savaş sonrası İran’da, rejim ayakta kalsa bile ciddi değişimler ve iç iktidar mücadeleleri yaşanacak. Devrim Muhafızları’nın ağırlığı artabilir ve daha militarist bir yapı ortaya çıkabilir. Alternatif senaryoda ise Ulusal Güvenlik Konseyi ve Devrim Muhafızları pragmatik bir çizgiye yönelerek Batı ile yeniden diyaloğa gidebilir.
NETANYAHU VE ABD ÜZERİNDE STRATEJİK HAMLELER
Netanyahu, Ortadoğu’yu yeniden şekillendirme planının İran ayağını yürütüyor. Trump ise Netanyahu’nun yönlendirmesiyle net bir strateji ortaya koyamıyor. Bu belirsizlik, bölgeyi ve dünya güvenliğini tehlikeye atıyor.
Savaş nasıl sona ererse ersin, İran rejimi zayıflayacak, bölgesel nüfuz boşluğu yeni rekabetleri tetikleyecek. Türkiye ile İsrail arasındaki gerilim ve nüfuz mücadelesi bu bağlamda öne çıkacak.
WASHINGTON’UN TAŞERON POLİTİKASI
Kürtler ve Beluciler’in savaşa sürüklenmesi, Trump’ın taşeron politikası olarak değerlendiriliyor. Yerel güçler kullanıldıktan sonra Amerika aradan çekiliyor. Bu durum hem İran hem Türkiye ile karşı karşıya gelme riskini artırıyor ve iç savaş senaryolarını güçlendiriyor.
